Phục hưng

Đặc điểm:

• Bối cảnh xã hội: sự phát triển của tiểu thủ công nghiệp, hình thành nền sản xuất tbcn → thay đổi quan niệm về tiền bạc; các cuộc phát kiến địa lý (châu mỹ), tiếp xúc nhiều hơn với các nền văn hóa phương đông → tư duy mới, nhu cầu tích lũy tiền bạc; khoa học phát triển (thuyết nhật tâm, giải phẫu cơ thể) → thay đổi quan điểm; đời sống thành thị phát triển → nhu cầu giải trí càng ngày càng cao
• Sau dịch hạch, con người thay đổi quan niệm về bản thân họ cũng như là thế giới, họ tập trung vào nhu cầu của bản thân nhiều hơn, xem xét lại thần quyền và tận hưởng cuộc sống thay vì lao động cật lực để bù đắp cho “nguyên tội” như trước đây → chủ nghĩa nhân văn
• Xuất phát từ Ý sau đó lan rộng ra toàn châu Âu
• Phục hưng các giá trị văn hóa tinh thần thời cổ đại và tinh thần nhân văn chủ nghĩa tích cực
• Chủ nghĩa nhân văn:
  • tìm cách quay về với những suối nguồn nguyên thủy,
  • tìm lại niềm tin và đề cao giá trị của con người,
  • chống lại tinh thần khổ hạnh, tiết dục thời trung cổ
  • tinh thần học hỏi, lòng khát khao kiến thức
• Văn học:
  • Ngôn ngữ dân tộc thay thế tiếng Latin
  • Đề tài mở rộng với bối cảnh hiện thực, đời sống thế tục
  • Chủ thể của nền văn học: người bình dân
• Chia làm ba thời kỳ:

  • Sơ kỳ: (TK XIV- đầu TK XV)

    • Văn hóa trung đại có sự suy thoái, Ý tiên phong trong lĩnh vực phục hưng → thơ trữ tình, văn xuôi
    • Bắt đầu ở Ý vì người Ý có cơ hội tiếp xúc với nền văn hóa Hy Lạp từ rất sớm. Sau sự tiếp xúc đó, họ hình thành tư tưởng, quan điểm mới mẻ.
    • Giao lưu với các nền văn hóa khác đến từ phương Đông
    • Phát triển ngôn ngữ văn chương Ý
    • Ra đời và hoàn thiện những thể loại mới: thơ trữ tình, truyện novella, kịch

  • Trung kỳ (cuối TK XV - đầu TK XVI)

    • Tư tưởng nhân văn Phục hưng lan rộng
    • Thành tựu của khoa học nghệ thuật và văn chương lan rộng
    • Những chuyển biến trong xh: sự chấm dứ của đế chế Đông La Mã, xuất hiện của máy in, khám phá ra chây Mỹ (bắt đầu quá trình thực dân hóa), cải cách tôn giáo, phát triển giáo dục với sự mở rộng của các học viện và đại học, phong trào địa phương hóa
    • Thơ ca:
      • Phát triển từ thơ ca dân gian và truyền thống thanh nhã trong văn học trung đại
      • Thơ trữ tình ở Pháp, ballad ở Anh, romance ở Tây Ban

    Nha;

    • Cực thịnh ở Pháp với thành tựu của P.Ronsard, Du Bellay và Nhóm Thất tinh (La Pleiade);
    • Văn xuôi:
      • Các loại truyện có tính chất khôi hài, giễu nhại ở Pháp;
      • Tiểu thuyết hiệp sĩ ở Tây Ban Nha;
      • Truyền thống truyện schwank ở Đức;
      • Văn học hiệp sĩ và văn xuôi tưởng tượng ở Anh;
    • Kịch:
      • Phát triển từ các kịch thánh trung đại và việc dàn dựng lại các kịch bản cổ đại;
      • Gắn liền với sinh hoạt của thị dân tại các thành thị, các ngày hội sân khấu;
      • Phát huy tinh thần châm biếm, dân chủ, tư tưởng nhân văn

  • Hậu kỳ (cuối TK XVI - đầu TK XVII)

    • Bắt đầu xuất hiện những vẫn đề của sản xuất tbcn, nhu cầu thống nhất thị trường, tập trung quyền lưkc, mẫu thuẫn xã hội (giàu đánh nghèo), chiến tranh tôn giáo, thuộc địa hóa
    • Văn học vẫn có những thành tựu đáng chú ý nhưng không phát triển như giai đoạn trước:
      • Thơ ca: sonnet ở Anh
      • Văn xuôi: tiểu thuyết hiệp sĩ ở Tây Ban Nha
      • Kịch: sân khấu kịch ở Anh

Thành tựu (t nêu luôn cả đặc điểm của các nền văn học Phục hưng):

• VĂN HỌC PHỤC HƯNG Ở Ý:

  Các tác giả tiểu biểu:

  • Francesco Petrarch (1304-1374): nhà nhân văn chủ nghĩa, nhà thơ ca ngợi tình yêu quê hương, đất nước, có sự hòa hợp giữa ngoại giáo (đức tin đa thần giáo) và Cơ Đốc giáo.
    • Tác phẩm tiêu biểu: Il Canzoniere, Sonet 19, tác phẩm lịch sử - tiểu sử Về những người nổi tiếng, mười hai bài thơ điền viên Những bài mục đồng ca, bản tự thú viết dưới dạng đối thoại Bí mật, luận văn Về cuộc sống cô lánh và Về sự nhàn hạ tu hành
  • Giovanni Boccaccio (1313-1375): nhà nhân văn chủ nghĩa nhà thơ nhà văn, đặt nền tảng cho thi pháp Phục hưng, sáng tạo truyện kể novella,
    • Tác phẩm tiểu biểu: Khúc ca các nàng tiên, Florence (1341-1342), Khúc bi thương của nàng Fiammetta (1343-1344), Mười ngày (1352-1354). Trong đó Mười ngày là tác phẩm kinh điển, khai thác trong xã hội đương thời, trong đó đề cập đến nhiều đối tượng như lái buôn, tu sĩ, giáo sĩ, quý tộc… nói lên việc chống lại tinh thần khổ hạnh, giáo lý kinh viện, đề cao con người, hài hòa với thiên nhiên…

• VĂN HỌC PHỤC HƯNG Ở PHÁP:

  • Truyền thống văn học trung đại khá bền vững, ra đời muộn hơn so với Ý, thông qua Ý, Pháp phát hiện ra nền văn hóa cổ đại Hi Lạp và La Mã trong nguyên dạng của chúng
  • Ảnh hưởng của cuộc chiến tranh Trăm năm (1337 – 1453)
  • Ý thức về việc thống nhất quốc gia;
  • Xu hướng mở rộng đô thị;
  • Thể loại truyện có những thành tựu đáng kể, phản ánh trung thành hiện thực nước Pháp

  Các tác phẩm tiểu biểu:

  • Một trăm truyện kể mới (1456-1461):
    • Bối cảnh không gian sinh hoạt bình dân
    • Kể về những thủ đoạn mánh khóe tình yêu
  • Chàng thiếu niên Jehan de Saintré của Antoine de la Sale: xung đột giữa lý tưởng hiệp sĩ và những quan niệm giai cấp tư sản đang lên; → xuất hiện loại tiểu thuyết mới
  • Tiểu thuyết về Jean Paris (truyện khuyết danh): hình tượng nhân vật chính thể hiện lý tưởng thời Phục hưng → Thay thế chuẩn mực thanh nhã thời trung đại

  Các tác giả tiêu biểu:

  • Francois Rabelais (1494-1553): nhà tiểu thuyết, nhà văn xuất sắc nhất của thế kỉ, gã khổng lồ của thời Phục hưng Tây Âu với tri thức bách khoa, xuất hiện ở nhiều lĩnh vực.
    • Tác phẩm tiểu biểu: Pantagruel (1532) và Gargantua (1534) phản ánh một thời đại đang chuyển mình quá độ từ Trung cổ sang thời Cận đại, hướng sự chế giễu, đả kích lên án thế giới Trung cổ, phong kiến và nhà thờ. Ông cũng đã kế thừa, khai thác văn học trung đại bằng nhãn quan thời Phục hưng

• VĂN HỌC PHỤC HƯNG Ở TÂY BAN NHA

  • Cái nôi ở Catalonia và sau này tiếp tục phát triển ở Barcelonia
  • Sau khi phát hiện chây Mỹ → TBN trở thành một đế quốc hùng mạnh
  • Thờ đại thịnh vượng của văn hóa nghệ thuật
  • Sự thiếu vắng lòng sùng bái đối với thời cổ đại;
  • Sự gần gũi với sáng tác dân gian;
  • Các thể loại đặc biệt phát triển: romance (thơ trữ tình kế thừa phong cách Petrarch), văn xuôi với tiểu thuyết hiệp sĩ và kịch.

  Tác phẩm tiêu biểu:

  • Amadis xứ Gaula của Garci Rodriguez de Montalvo (1508)
    • Sử dụng motif và cốt truyện trung đại;
    • Hình tượng quân vương công chính thời Phục hưng;
    • Chưa hoàn toàn tách khỏi quá khứ
    • Hình thành truyền thống tiểu thuyết hiệp sĩ;
  • Tiểu thuyết – kịch Celestina của Fernando de Rojas (năm 1499)
    • Viết dưới hình thức đối thoại
    • Hai môi trường hiện thực, hai thế giới;
    • Bài tụng ca tình yêu → Ảnh hưởng lớn tới nghệ thuật văn xuôi sau này
  • Tiểu thuyết mục đồng: (Diana) của Jorge de Montemayor.
  • Truyện người Moor: Những cuộc nội chiến ở Granada của Ginés Pérez

  de Hita

  • Tiểu thuyết bợm nghịch:

    → Phản đề của loại văn xuôi cao cấp

  Tác giả tiểu biểu:

  • Cervantes (1547-1616): hiện thân cao nhất của văn học Phục hưng TBN, mở ra một thời đại mới của nghệ thuật, đưa tiểu thuyết đến với địa hạt của hiện thực

• VĂN HỌC PHỤC HƯNG Ở ANH

Vị trí trong tiến trình văn học:

Văn học Phục hưng (Renaissance) đóng một vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của nền văn học thế giới. Đây là một thời kỳ đánh dấu sự chuyển giao từ văn học Trung cổ sang văn học Cận đại, mang lại nhiều đổi mới và phát triển vượt bậc

• Khơi nguồn tư tưởng nhân văn chủ nghĩa (Humanism): Văn học Phục hưng đề cao con người, tôn vinh lý trí, khám phá vẻ đẹp của tự nhiên và cuộc sống. Tư tưởng này đã thúc đẩy con người thoát khỏi tư duy hẹp hòi của Trung cổ, mở ra tầm nhìn mới về thế giới và con người.
• Phát triển các thể loại: Thời kỳ này chứng kiến sự ra đời của các tác phẩm viết bằng tiếng dân tộc, thay vì tiếng La-tinh như trước đây. Các thể loại như kịch, truyện, và thơ ca đã được phát triển mạnh mẽ. Các kỹ thuật văn học như nhân vật hóa, miêu tả tự nhiên, sử dụng ngôn ngữ sinh động cũng được cải tiến.
• Khơi nguồn cảm hứng nghệ thuật: Văn học Phục hưng đã truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm điêu khắc, họa, kiến trúc, và âm nhạc nổi tiếng. Các tác giả lớn như Shakespeare, Dante, Cervantes đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho các nghệ sĩ sau này.
• Hình thành nền tảng cho các trào lưu văn học sau này: Tư tưởng nhân văn chủ nghĩa và các thành tựu của văn học Phục hưng đã tạo nền móng cho sự phát triển của các trào lưu văn học tiếp theo như Chủ nghĩa Hiện thực, Lãng mạn, Hiện đại,...